CHP lideri Deniz Baykal’ın bugün yaptığı basın toplantısı ile “dinleme” problemi birden parladı. Ama zaten son dönemde gündemde sürekli “dinleme” şikayetleri var. Hatta önemli pozisyonlardaki ve genellikle de gündemdeki bürokrat ya da siyasilerin telefon kayıtlarının Youtube’e yüklendiği görülüyor. Bu dinlemeler nedeniyle bazı istifa eden kişileri de hatırlıyoruz.

Adalet Bakanı Mehmet Ali Şahin de, 1 hafta önce yani 22 mayısta TBMM’de CHP İstanbul Milletvekili Mustafa Özyürek’in bu yöndeki, yani eski YÖK Başkanı Prof. Dr. Erdoğan Teziç, Tuğgeneral Münir Erten, Ankara Cumhuriyet Savcısı Salim Demirci ve Tümamiral Kadir Sağdıç'a ait olduğu iddia edilen ses kayıtlarının Youtube isimli internet sitesinde yayınlanmasıyla ilgili soru önergesini yanıtlamıştı.

Bakan Şahin cevabında, YouTube’deki ses videolarının Telekomünikasyon İletişim Başkanlığınca incelendiğini açıklamış ve hakim veya cumhuriyet savcılarınca verilmiş iletişimin tespiti, dinlenmesi, kayda alınması ya da teknik araçlarla izlenmesi kararı bulunmadıkça, özel konuşmaların kayda alınmasının ve yayınlamasının suç teşkil edeceğini söylemişti.

Youtube’e konulan ses kayıtları konusunda Bakan Şahin, telefon görüşmesine ait olmadığı, bir ortam dinlemesi olasılığının çok yüksek olduğu Telekomünikasyon İletişim Başkanlığında ses incelemesi yapılabilmesini sağlayan bir laboratuvar bulunmaması nedeniyle, belirtilen seslerin gerçekten o görevlilere ait olup olmadığı ya da seslerin orijinal olup olmadığı konularında görüş beyan edilmesinin mümkün bulunmadığını belirtmişti.

Bugün ise başta da belirttiğimiz gibi CHP Başkanı Baykal, CHP Genel Sekreteri Önder Sav ile Bolu Eski Valisi Ali Selimdağ’ın 23 mayıs’ta CHP’nin Ankara’daki Genel Merkezinde yaptıkları konuşmanın, 26 mayıs tarihinde Vakit Gazetesinde yayınlanmasıyla ortaya çıkan durum konusunda kamuoyunun dikkatini çekti. Biz de bu konuyu bir hukukçu ile konuştuk.

turk.internet.com : Dinleme neden yapılıyor ve kimler dinlenebiliyor?

Avukat Gökhan Ahi : Dinleme, hem resmi makamlarca kanuna uygun olarak yapılabiliyor, hem de bazı kişilerce kanuna aykırı olarak yapılabiliyor. Her iki tür dinlemenin amacı da istihbarat ve delil elde etmek.

En basitinden, eşinin telefonunu dinleyen biri bile bunu istihbarat ve delil elde etmek için yapar. Siyasi kişilerin dinlenmesi olayı neredeyse siyasetin tarihi kadar eski. Güç ve iktidar savaşlarında "her yol mübah" gibi bir anlayış oldukça, istihbari dinlemeler her zaman olacaktır.

Örneğin, Osmanlı saraylarında bir çok odada çeşme olduğu görülür. Bu çeşmeler su içilmesi amacıyla değil, dinlemeyi engellemek amacıyla yapılmıştır. Önemli bir görüşme sırasında, çeşmeden akan su sesi bir nevi perdeleme görevi yapmaktaydı.

turk.internet.com : Resmi Dinleme yapan merciler hangileri?

Avukat Gökhan Ahi : Eskiden jandarma ve Emniyet kendi imkanları ile dinleme yapabiliyordu. Fakat ortaya çıkan karışıklığı ve çok başlılığı kaldırmak için resmi dinlemelerin tek merkezden yapılması gündeme geldi. 5397 sayılı yasa kapsamında kurulan ve Telekomünikasyon Kurumu altında faaliyet gösteren (TİB) Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı oluşturuldu. Bu Başkanlık, dinleme işini merkez olarak yapmaya başladığı gibi, dinleme hakkında verilen mahkeme kararlarını da değerlendiren bir birim oldu.

turk.internet.com : TİB'in fonksiyonu nedir?

Avukat Gökhan Ahi : Az önce de belirttiğim gibi, dinleme işinin tek bir merkezden yürütülmesinin yanı sıra, dinleme kararlarının mevzuata uygunluğunu değerlendirmek, dinleme ve izlemeye ait bilgileri teknik veri halinde ilgili kurumlara vermek gibi fonksiyonları var. Kanuna göre resmi dinleme yapılabilmesi için bazı şartlar gereklidir. Her suça dinleme yapılamaz, sadece kanundaki bazı katalog suçlarla ilgili dinleme yapılabilir. Dinleme kararı, ciddi emareler varsa ve başka delil elde etme imkanı yoksa verilebilir. TİB, bu şartların varlığını da denetliyor.

turk.internet.com : Her zaman hukuk dışı dinleme yapıldığı şeklinde haberler, komplo teorileri ve iddialar var. ALman Telekom'da bu dinleme yapan taşaron firma parasını alamayınca ortaya dökülmüş, Türkiye'de kendisinin dinlenildiğini düşünen kişi ya da firmaların alabileceği hukuki bir önlem var mıdır?

Avukat Gökhan Ahi : Dinlendiğini düşünen kişi ya da kurumların hukuki olarak alabilecekleri pek bir önlem yok. Belki, müşterileriyle, personelleriyle ve tedarikçileriyle gizlilik anlaşmaları yapmaları faydalı olur.

Ancak, teknik olarak önlem alınması daha uygundur. Önemli ve gizli konuları telefon, cep telefonu, bilgisayar vs. gibi teknik araçlardan uzakta ve izoleli ortamlarda yapmalıdırlar. Örneğin, Faraday kabini denilen bir sistem var. Bu sistemde, kabin duvarları özel bir maddeyle izole ediliyor ve kabin içine herhangi bir teknik alet sinyali giremiyor veya dışarı çıkamıyor. Bazı, anti casus aletler de var: örneğin, gizli kamerayı ve gizli mikrofonu deşifre eden veya parazit yayarak engelleyen cihazlar var. Jammer denilen ve havadaki tüm sinyalleri bloke eden cihazlar da kullanılabilir.

turk.internet.com : Dinleme nasıl yapılıyor?

Avukat Gökhan Ahi : Dinlemenin onlarca yolu var. Birkaç tane örnek vereyim: Bir odaya böcek tabir edilen dinleme cihazı konabilir, sabit telefona cihaz takılabilir, eğer bunlar mümkün değilse binanın santralinden dinleme yapılabilir.

Kablosuz iletişim aletleri varsa havadaki sinyaller ya da veri paketleri
yakalanabilir. Bina dışından lazerli bir alet vasıtasıyla, cam titreşimlerinden analiz yaparak dinleme yapılabilir. Hediye edilen bir vazo, resim çerçevesi ya da saatle bile dinleme yapılabilir. Cep telefonlarının içine yüklenen gizli bir yazılımla ortam dinlemesi yapılabilir, ki bu tür vakalara artık sık rastlanıyor, bu cihazlar ve yazılımlar internetten kolayca satın alınabiliyor.

Hukuksuz dinlemenin bir cezai yaptırımı var mı?

Avukat Gökhan Ahi : Hukuksuz dinlemenin tabi ki cezai yaptırımları var. Hukuka aykırı dinleme Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmiş. İletişim araçları vasıtasıyla yapılan dinlemeler "haberleşmenin gizliliğini ihlal" suçu oluşturuyor ve cezası duruma göre 6 aydan 4 yıla kadar hapis. Ortamı dinleme ise benzer bir suçu oluşturuyor ve cezası duruma göre iki aydan iki yıla kadar hapis olarak öngörülüyor. Hukuka aykırı dinleme özel hayata müdahale oluşturuyorsa, "özel hayatın gizliliğinin ihlali" suçu da oluşabilir.

turk.internet.com : Son dönem ortamda pek çok bürokrat ya da asker için kaset iddiaları var. Hatta bunların bazılarının YouTube'e yüklenildiği iddiaları var. Bunun anlamı nedir?

Avukat Gökhan Ahi : Başta da bahsettiğim gibi olay tamamen güç ve iktidar savaşları.. Yakın tarihteki meşhur skandallar hep kasetle ortaya çıktı. Bazen bu dinleme kayıtları, günü geldiğinde piyasaya sürülmek üzere depolanıyor, bazen şantaj aracı olarak kullanılıyor, bazen de delil elde etmek için kullanılıyor.

turk.internet.com : Dinleme sonucu elde edilen deliller nasıl değerlendiriliyor?

Avukat Gökhan Ahi : Hukuka aykırı olarak elde edilen deliller, zaten mahkeme önüne getirilemiyor. Yani mahkeme, ancak hakim kararıyla yapılan dinlemeleri geçerli sayıyor, diğer hukuka aykırı dinlemeleri kabul etmiyor. Bu uygulama Türk Hukuku'nda yeni yeni oturmaya başladı. Bu tür bir delili getiren kişiye "haberleşmenin gizliliğini ihlal" suçundan dava bile açılıyor.