Türkiye ile Azerbaycan, doğalgaz konusunda anlaşamıyor. SOCAR Başkanı Rövneg Abdullayev başkanlığındaki heyetin, 10 Temmuzda Türkiye'de yaptığı müzakereler yine sonuçsuz kaldı. Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız, Şahdeniz-1 ve Şahdeniz-2 transit geçişleriyle ilgili müzakerelerin halen sürdüğünü ve henüz bir anlaşmaya varılmadığını bildirdi.

Rusya ile Azerbaycan arasındaki doğalgaz anlaşmasından sonra fiyatla ilgili teklifte herhangi bir değişiklik olup olmadığı şeklindeki soruyu cevaplandıran Bakan Yıldız, Türkiye'nin, Rusya ile doğalgaz anlaşmasından önce kendi tekliflerini öne sürdüğünü söyledi ve "Yine söz konu teklifler üzerinde duruyoruz. Çünkü teklif ettiğimiz fiyat, hem projenin altyapısıyla ilgili dengeyi koruyor, hem de her iki ülkenin çıkarlarına uygun." dedi.

Türk Bakan, ülkeler arasındaki müzakerelerin, her iki tarafın çıkarlarına uygun bir şekilde sonuçlanacağına inandığını söylese de, şimdilik bu konuda anlaşmaya varılacağa benzemiyor. Konunun çıkmaza girmesi, çeşitli çevrelerde, ekonomik çıkarlarla ilişkilendirilse de uzmanlar, siyasi bir karar da verilebileceğini düşünüyor. Buna sebep olarak Azerbaycan ile Türkiye'nin kardeş ülkeler olması ve ilişkilerde "bir millet iki devlet" prensibinin öncelikli olması gösteriliyor.

Bir milletin iki devleti, doğalgaz konusunda neden anlaşamıyor? Buna engel olan ekonomik mi, yoksa siyasi çıkarlar mı?

Azerbaycan Demokrat Partisi Genel Başkanı Serdar Celaloğlu'na göre, siyasi çıkarlar daha ön planda: "Burada, son dönemlerde Rusya'nın aktifleşmesi ve Güney Kafkasya'da etkisini artırmasının rolü büyük. Yani Rusya, ciddi bir alternatif olarak Türkiye'nin Azerbaycan'daki çıkarlarıyla yarışıyor. Ne yazık ki bu rekabeti Rusya kazanıyor. Rusya'nın kazanması şu faktörlerle açıklanabilir. Birincisi, iktidarımız Rusya yanlısı. İkincisi, Rusya, bölgede daha üstün bir konuma sahip. Bu, bir taraftan Karabağ sorununun çözümünde Rusya'nın önemli rolüyle ilgiliyse, diğer taraftan Azerbaycan'ı etkileme imkânı Türkiye'ye kıyasla Rusya'nın daha çok. Bunun nedeni, para kazanmak için ülkeden ayrılan Azerbaycan vatandaşlarının, Türkiye'nin bu fırsatı kendilerine vermemelerinden dolayı, daha çok Rusya'yı tercih etmesi. Üçüncüsü, potansiyel açıdan Rusya, Türkiye'den daha güçlü. Dördüncüsü ise Türkiye, Azerbaycan ile ilgili olarak ekonomik politika dışında hiçbir politika yürütmedi. Türkiye'nin, Azerbaycan politikasıyla ekonomisi arasındaki çelişkisi, kaybetmesine neden oldu. Türkiye'nin, yabancı ülkeler gibi Azerbaycan'da sadece ekonomik çıkar gütmesi ve buradaki siyasi süreçlere aktif bir şekilde müdahale etmemesi, elinde Azerbaycan iktidarını etkileyecek siyasi bir aracın olmamasına neden oldu. Şimdi Türkiye, elleri boş bir şekilde Rusya ile rekabet hâlinde. Hâlbuki Rusya'nın, Azerbaycan iktidarını etkilemek için imkânı çok. Türkiye, sadece Azerbaycan ve Türk halklarının genetik yakınlığına güveniyor. Ne yazık ki bu tür yakınlık, ekonomi gibi alanlarda etkili olmuyor. İki kardeş bile, çıkarları aynı olmadığı zaman kavga ediyor. Burada, Türkiye'nin, Karabağ sorunu ve Ermenistan ile ilişkiler açısından yeni bir politika tercih etmesinin de rolü var. Azerbaycan iktidarı, haklı olarak bu konuda ciddi bir tutum ortaya koydu. Öyle görünüyor ki, Türkiye, Azerbaycan'ın çıkarlarına uygun bir şekilde geri adım atmıyor. Bu durumda, doğalgaz Azerbaycan için siyasi bir araç olarak büyük önem taşımaya başlıyor. Türkiye, önceleri yürüttüğü yanlış politika sonucunda, Azerbaycan'da bazı konularda çıkarlarını koruma hususunda kaybetti."

Ümit Partisi Genel Başkanı İgbal Ağazade ise bunun, tamamen ekonomik bir konu olduğunu ve müzakerelerin uzamasının, ticari çıkarlarla ilgili olduğunu düşündüğünü belirterek şunları söyledi: "Azerbaycan-Türkiye siyasi ilişkilerinde, tarafların birbirine ekonomik baskı yapacak düzeyde olduğunu düşünmüyorum. Her iki taraf da ekonomik çıkarını düşünüyor. Türkiye, doğalgazı düşük fiyata almak istiyor, Azerbaycan ise yüksek fiyata satmak. Bence, konuyu bu şekilde değerlendirmek daha doğru olur. İki kardeş arasında bile ticaret konusunda herkesin kendi çıkarı vardır. Bu nedenle Türkiye ile Azerbaycan arasında doğalgaz anlaşmasının gerçekleşmesi konusunda oluşan gerginliği siyasi gerginlik olarak görmüyorum."

Müsavat Partisi Genel Başkan Yardımcısı Gabil Hüseyinli de anlaşmaya ekonomik çıkarların engel olduğu kanısında: "Azerbaycan, daha önce Türkiye'ye doğalgazı düşük fiyata satıyordu. Şimdi ise fiyatı yükseltmek istiyor. Bu nedenle Nabucco Projesi için kriter oluşturmak istiyor. Fakat Türkiye, fiyat artışı konusunda ısrarcı davranıyor. Doğalgazı, önceki fiyatından çok az fiyata almak istiyor. Örneğin 160 dolara. Hâlbuki dünya pazarlarında doğalgazın fiyatı, transit fiyatına göre 300 doların üzerinde. Bu durumda ülkeler arasında anlaşma sağlanamıyor."

Siyasi amaçlara gelince Hüseyinli, anlaşmanın sağlanmasına engel olacak ciddi bir siyasi neden görmediğini ifade ederek şunları söyledi: "Azerbaycan ile Türkiye arasında bugüne kadar Nabucco Projesi konusunda siyasi anlaşmazlıklar da vardı, fakat AB'nin, ilgili kurumlarının çabalarıyla söz konusu sorun ortadan kalktı. Bence pazar ilişkilerinde kardeşlik prensipleri göz önünde bulundurulmamalı. Zaten önceleri daha düşük fiyata satılıyordu, şimdi de satılacaktır. Rusya'ya 350 dolara satılıyorsa, Türkiye'ye 230-250 dolar civarında düşünülüyor. Yani piyasa değerinden en az 50 veya 100 dolar daha az. Transit harcamalarını da düşünürsek, 20-30 dolar da buradan düşürülebilir. Türkiye'nin bize gösterdiği siyasi ve askerî destek, uluslararası teşkilatlarda tutumumuzu savunması, özellikle Ermenistan'ın ablukada tutulmasına yardımcı olması göz önünde bulundurularak, Türkiye'ye indirim yapılmalı."

Yeni Müsavat Gazetesi