İran’ın Korona Virüs Sınavı

0

Dünyada devletler gelecek planlamalarını yaparken her zaman olumlu ya da olumsuz durumlara göre senaryolar çizer ve bu doğrultuda planlama yaparlar. Bunun sonucunda ani olarak gelişen durumları en az hasar ile atlatmayı isterler. Dünyayı saran korona virüsü kimi devletlerin Olağan üstü felaketleri hazırlıklarını ve sağlık sistemlerinin sağlamlığını test etti. İran şimdiye kadar maruz kaldığı ambargolar ve nükleer başlık geliştirme programlarıyla gündeme gelmiştir. Korona virüsü Çin’in Wuhan şehrinden çıkıp dünyayı olurken ikinci büyük etki yapacağı ülkenin İran olması beklenmiyordu. İran’ın yaşadığı bu durum her ne kadar uygulanan ambargoların önüne geçse de bu iki durumun aynı esnada ülkede yaşanması halk açısından katlanılmaz bir duruma gelmiştir.

İran vakaları Gizledi mi?

Salgının etkili olmasından sonra ülkeler verdikleri reaksiyonlarla virüsün yayılmasını engellemeye çalıştılar fakat virüsün en etkili olduğu ülkelerden İran bu reaksiyonu göstermekte gecikmiş ve bir çok vatandaşının virüs sebebiyle ölmesine neden olmuştur. İran vakaların başlamasına rağmen vaka sayılarını gizlemiş bilgi vermekten geri durmuştur. Bunun sebebi İran gibi rejim sahibi devletlerin kendilerini zor durumda bırakacak durumları açıklamakta geri durma çabalarıdır. Bu durum sadece virüs kaynaklı vakaların sayılarını izlemekle kalmamış daha önce de sınırları içinde düşen Ukrayna uçağının akibetini üç gün yalanlayarak kendini göstermiştir.

İran’ın Çin’le OlanTicareti Bağı Başına Bela Oldu

İran’ın bu süreç içerisinde başarısız olmasının ve bu süreci ağır geçirmesinin bazı sebepleri bulunmaktadır. İran ambargolardan dolayı Çin ile ticari anlamda göbekten bağlıdır. Çin virüsün kaynak ülkesidir. Virüsün tehlikeli boyutu anlaşılmaya başlandığında bir çok ülke Çin ile olan gidiş gelişlerini kesmiş hem sınır olarak hemde ulaşım olarak Çin’e kapılarını kapatmışlardır. Bu durum İran için geçerli olmamış ve Çin ile ulaşım devam etmiş bir çok Çinli- İranlı gidip gelmiştir.İran yönetiminin ABD’nin uyguladığı ambargolardan dolayı Çin ile olan ilişkilerini kesmekte çekingen davranması İran için felaketin ilk adımı olmuştur.

Virüsün yayılmasında etkili olan bir diğer önemli konu ise şubat ayında yapılan parlamento seçimidir. İran da hükümet normal şartlarda bile katılımın daha da az olması beklenen seçimde, katılımın dahada az olmaması için önlem almamıştır. Yapılan seçimde halkın katılımı virüs ün yayılmasında bir etkendi.

İran bir İslam cumhuriyeti olması ve teokrasi ile yönetilmesi dini noktalara toplum içinde önem verilmesine neden oluyor. İran da türbe ziyareti kültürü gelişmiş ve insanlar bir çok dilek için bu türbeleri ziyaret etmektedir. Türbelerin ziyareti korona  virüsünün yayılmasında önemli yer tutar. Ayrıca İran da virüs ilk başladığı şehir olan Kum şehri, önemli bir dini konuma sahip. Bu şehre olan ziyaretler ve ziyaret sonunda insanların ülke içine dağılması bir diğer önemli etkendir. İran da bir çok Çinli öğrenci mevcut ve bu öğrencilerin çoğu kum şehrinde yaşamaktadır. Pandemi süresince bu öğrencilerin Çin ile İran arasında seyahat etmesi virüs ün yayılmasını tetiklemiştir.

İran da Nevruz bayramının bu sene Pandemi dönemine denk geldi. İran hükümeti tedbir alma konusunda ağır davranması sonucu 8.5 milyon insan resmi tatil süresince ülke içinde yer değiştirdi. Bu durum virüs ün hızlı bir şekilde yayılmasına neden oldu. Vakaların birden bire bu denli artması önlem alınmasına rağmen sayıların yükselmesinin önüne geçilmedi.

 Koronavirüsü konusunda başarısız bir sınav veren İran’ın sağlık sistemi sorgulanmaktadır.  Bir çok savunma ve askeri konuda ön planda olan ve dünyaya meydan okuyan İran’ın, sağlık ve olağanüstü bir durumda başarısız olmasının altında bir çok sebep yatmaktadır. Ambargolar ve ekonominin yetersiz oluşu sağlık sisteminin gelişmesi önünde bir engel olarak görülse de,  İranda var olan yatırımların askeri,savunma ve nükleer sistemlere yatırılması sağlık gibi bir çok önemli bir alanın yetersiz kalmasına neden olmaktadır. Ayrıca iran’ın böylesi bir durumda bile tutucu haline devam etmesi ölü sayısının artmasında önemli bir etkendir. Örnek olarak ABD nin virüs için sağlık yardımı teklifi, Tahran tarafından reddedilmiştir. Ayrıca İsfahan şehrinde gönüllü olarak Pandemi hastalarına hizmet veren uluslararası sınır tanımayan doktorlar ekibi de sınırdışı edilmiştir. İran Hükümeti’nin eleştirildi bir diğer konu ise normal şartlarda dahi sıkıntılı bir durumda olan sağlık sistemini iyileştirmek yerine bazı silahlı örgütlerin finansına devam edilmesi ve devrim muhafızlarına daha fazla maddi yatırım yapılmasıdır.

Sonuç olarak virüsün en etkili olduğu ülkelerden İranın başarısız olmasının altında bir çok neden yatmaktadır. Bu nedenlerden bazılarının kaynağı hükümetin ihmalkarlığıdır. Hükümetin önlem alma konusunda gecikmesinin bedelini İran halkı ağır bir şekilde ödemiştir ve ödemeye devam ediyor. Her ne kadar hükümet eleştirilse de bazı zoraki durumlar İran Hükümeti ni bu duruma sürüklemiş gibi durmaktadır. Bunlardan en önemlisi İrana uygulanan ambargolar dır. Ekonominin kötü oluşu İran Hükümeti’nin tedbir alma konusunda geç kalmasına neden olmuştur.