Küresel Pazarın Kuşları

0

İnsanoğlu varlığı itibari ile doğadan birçok şey öğrenmiş, bunun neticesinde de tabiat anadan esinlenerek kuşlar gibi uçmayı, balıklar gibi yüzmeyi başarmıştır. İnsanoğlunun sularda yüzmeyi öğrenmesiyle başlayan su macerası, denizlerde filolar ile hakimiyet alanları oluşturuncaya kadar devam etti. Uçabilme arzusunun getirdiği azim ve çalışmalar neticesinde 17.yy’da Hazarfen Ahmet Çelebi fırtınalı bir günde kendi yaptığı takma kanatlar ile Galata Kulesinden boğazı geçerek Üsküdar’a inmiştir. Böylece insanın uçabileceğini kanıtlayan Hazarfen’den sonraki tarihsel süreçte motorlu uçaklar gelişmiş ve  birinci dünya savaşında aktif olarak Almanya tarafından savaş aracı olarak kullanılmıştır. İkinci dünya savaşı yıllarında okyanuslar aşılmak istenince jet motorlar geliştirilmiştir. İkinci dünya savaşının bitiminde dünyada jet motorlu yolcu uçaklarının kullanımı hızlıca yaygınlaştı.  Birçok ülkenin uçak üretmeyi hedeflediğini görmekteyiz. Aslında uçak üretmenin ekonomik olarak çok fazla karı olmamasına karşılık buradaki amaçların en başında dışa olan bağımlılığın azaltılması hedeflenmektedir. Çünkü havacılık sektörü başta savunma sanayii olmak üzere askeri alanda ve ardından sivil taşımacılıkta çok büyük önem arz etmektedir. Dünya ana uçak üreticilerine baktığımızda ise sivil yolcu uçağı üretiminde pazarı kontrol eden iki büyük firma görmekteyiz. Bu firmalar; menşei Amerika olan Boeing firması ile menşei Avrupa olan (Fransa, Almanya, İspanya ana ortaklığı ile kurulan daha sonradan İngiltere ve Hollanda’nın da dahil olduğu ortaklık) Airbus şirketleridir.

Boeing, ikinci dünya savaşından önce 1910 yılında William E. Boeing tarafından askeri alanda üretimde bulunmak için kuruldu. Özellikle ikinci dünya savaşı yıllarında Amerikan savunma sanayisi için roket, helikopter ve savaş uçakları alanlarında üretim gerçekleştirmiştir. Jet motorlarının gelişimi ile özellikle ağır bombardıman uçakları ile dikkatleri üzerine çeken Boeing sivil hava taşımacılığında üretim yaptığı uçaklarının kısa zamanda gösterdiği olumlu performanslar sayesinde (düşük karbon salınımı, yakıt tasarrufunda artan kazanımlar, motor sesi şiddetinde azalma vb.) ciro bazında dünyada uçak üretimi yapan, Lockheed Martin’in ardından en büyük ikinci şirket konumundadır. Boeing’in 2016 cirosu 94,571 milyar USD, net karı  4,9 milyar USD, teslim edilen uçak sayısı 748 adettir. Toplam çalışan personel sayısı 141.322 kişidir. New York Menkul Kıymetler Borsası (NYSE) hisse senedi fiyatı 359,27 USD olarak işlem görmektedir.

‘’Kim için çalıştığımızı asla unutmayız’’ firma sloganı ile dünya havacılığının lider üreticisi konumunda bulunan Lockheed Martin, 1995 yıllarında çok uluslu olarak Lockheed Corporation ve Martin Marietta ortaklığında kurulmuştur. İleri teknoloji havacılık ve uzay sanayii alanlarında üretim yapmakta olan Lockheed Martin özellikle alanındaki modern ürün grupları ile dünyanın ilgi odağı halindedir. Üretim yaptığı ürünlere baktığımızda;
hava trafik kontrolü sistemleri, balistik füzeler, mühimmat, NMD elemanları, nakliye uçağı, avcı uçağı, radar, uydu, Atlas fırlatma araçları, NASA’nın Orion uzay mekiği, vb. çeşitler yer almaktadır. Dünya çapında 56 ülkede faaliyet gösteren şirketin 140.000 çalışanı bulunmaktadır. Şirket ABD ordusunun ana tedarikçisi konumunda yer almaktadır. ABD ordusu için büyük önem taşımaktadır. Lockheed Martin, savunma sanayisinin dünya çapında (gelire oranla) en büyük yüklenicisidir. 2005 itibarıyla, gelirinin %95’ini ABD Savunma Bakanlığı, ABD federal hükümet büroları ve yabancı askeri kurumlardan elde etmiştir. Ana yüklenicinin Lockheed Martin olduğu ve yedi ülkenin ortak yürüttüğü uluslararası proje niteliği taşıyan beşinci nesil F-35 savaş uçağı ile dikkatleri üzerine çekmiştir. 2006 yılında F-22 Raptor avcı uçağı ile havacılık sektöründeki en önemli ödül olan Collier Trophy’yi kazanmıştır. New York Menkul Kıymetler Borsası (NYSE) hisse senedi fiyatı 305,05 USD olarak işlem görmektedir.

Airbus S.A.S (Fransızca: (S)ociété par (a)ctions (s)implifiée, Fransız ticaret hukukunda Limited Şirket ine benzer) şirketi 1970 yılında bir Fransız-Alman ortaklığı olarak kurulmuştur. Şirket günümüzde Almanya, Fransa, İspanya, İngiltere ve Hollanda ortaklığından oluşmaktadır. Bu ülkeler üretilen değişik modellerin değişik bölümlerini ve parçalarını üretmekten sorumlulardır. A320 modeli denilen ve A318, A319, A320 ve A321 modellerini kapsayan seri Almanya’nın Hamburg kentinde montaj işlemine alınırken, diğer modellerin montajı Fransa’da yapılmaktadır. Her seride ayrı dağılım göstermekle birlikte genelde;

– Gövdeden Almanya,

– Elektronik aksamından ve iniş takımlarından Fransa,

– Kanatlardan ingiltere,

– Kanat Parçalarından, uçuş yüzeylerinden Hollanda ve

– Kapı gibi aksamlarından ise İspanya sorumludur.

İlk üretilen model A300’tür, daha sonra bunu sırasıyla A310, A320, A330, A340 ve en son A380 izlemiştir Merkezi Fransa’nın Toulouse şehrinde bulunan Airbus, füze sistemleri sağlayıcısı MBDA’nın bir ortağı ve Eurofighter konsorsiyumunda önemli bir ortaktır. Ayrıca, ATR, turboprop uçak üreticisi ve Ariane 6 başlatıcısının üreticisi Airbus Safran Launcher’da %50’lik bir paya sahiptir. Airbus, 2016 cirosu 66,58 milyar Euro, net karı 995 milyon Euro olarak kamuoyuna duyurulmuştur ve teslim edilen uçak sayısını da 688 adet olarak açıklamıştı. Şirket bünyesinde 55.000 personel çalışmaktadır.

Airbus şirket hisselerini inceleyelim. Temmuz 2000’de EADS (Menkul Kıymetler Borsası sembolü), Fransa’dan Aerospatiale Matra, Almanya DASA (MTU Triebwerke hariç DaimlerChrysler Aerospace AG) ve İspanya CASA (Construcciones Aeronauticas SA) birleştirilerek oluşturuldu. Aerospatiale Matra, birleşme öncesinde Paris Borsası’nda işlem görmüştür. Hisseleri daha sonra bire bir esasa göre değiştirildi ve yeni hisseler çıkarıldı. Airbus Group borsa borsalarının adını Ocak 2017’de Airbus olarak değiştirdi. Borsa sembolü, ISIN ve Euronext kodları değişmeden kaldı. 12 Nisan 2017’de Airbus Group, Hissedarlar Genel Kurulu toplantısında alınan kararın onaylanmasından sonra Airbus adını almıştır. Temmuz 2000’den beri Airbus hisseleri şu şekilde sıralanmıştır: Paris Borsası, Frankfurt Borsası ve İspanyol borsalarında (Madrid, Bilbao, Barselona ve Valensiya’da)işlem görmektedir. Hisse snedi 26.10.2018 itibari ile 96,15 EUR olarak işlem görmektedir.

Lockheed Martin’in daha çok askeri alanda faaliyet göstermesi nedeni ile birinci sırada yer alırken, birbirlerine rakip olan Boeing ve Airbus rekabetinin ilerleyen günlerde daha fazla artacağını göreceğiz. Özellikle de havayolu taşımacılığına olan talep günden güne artarken…