Palimpsest

0

Yunan mitolojisindeki hikâyelerde kâhinler bir şeyi tam olarak söylemezler asla. Yani bana göre hikâyelerdeki kâhinler ne söylemek istiyorlarsa direkt söyleseler hiçbir sorun çıkmazdı. Ya da söyledikleri kehanetler insanlara etki ediyor ve bu kehanetlerin gerçekleşmesi için bazı şeyler yapıyor bu insanlar. Bilemiyorum.

Herakles’ten sonra en meşhur Yunan figürü olan Oidipus’un hikâyesi de böyledir. Gerçek babası Laios ile gerçek annesi İokaste, bir gün çocuklarının olmamalarından duydukları üzüntüyle ülkeleri Thebai’den Delphoi’ye giderler. Delphoi’deki kâhin onlara “bir oğlunuz olacak, babasını öldürecek ve annesiyle yatacak” der. Ancak bu duydukları onları telaşlandırmaz, ne de olsa çocukları olmamaktadır. Fakat bir gün İokaste hamile kalır. Doğacak olan çocuğu ne yapacaklarını bilemezler. Gün gelip Oidipus dünyaya geldiğinde onu çobana verirler. Onu ayak bileklerini kestikten sonra ormana bırakmasını isterler. Oidipus’un “ayağı şiş” anlamına gelen adının kökeni de budur. Kendi çocuklarını öldürecek cesarete sahip olmadıkları için bu işi çobana bırakmışlar. Ancak çoban da bunu yapamaz. Çoban çocuğu yine çocuk sahibi olamayan Korinthos kralı Polypos’a verir. Polypos ve eşi Periborea çocuğu seve seve sahiplenirler. Zamanla Oidipus Polypos’un öz babası olmadığını düşünür ve bunu danışmak için Delphoi’ye yine aynı kâhine gider. Kâhin Oidipus’a “babanı öldüreceksin, annenle yatacaksın” der. İçindeki şüphe, duyduklarından sonra kaybolur ve Korinthos’u terk eder bu felaket gerçekleşmesin diye. Uzun süre yollarda zaman geçirir. Ne olursa olsun Korinthos’a dönmemelidir.

Bir gün Oidipus ile hiç tanımadığı gerçek babası üç yolun kesiştiği bir kavşakta karşılaşırlar. Oidipus ile hiç tanımadığı babasi Laios’un adamları arasında bir kavga çıkar. Oidipus adamları öldürdükten sonra Laios’u da öldürür. Yoluna devam eder. Uzun zaman geçtikten sonra artık bir krallıkta karnını doyurmak, yolculuğun verdiği yorgunluğu üzerinden atmak ister. Yolu tesadüfler sonucunda bir bebekken öldürülmek üzere bir çobana verildiği Thebai’ye düşer. Ancak Thebai’de bir canavar halka kan ağlatmaktadır. Yarı kadın yarı kanatlı aslan olan Sphinks adlı bu canavar şehre bela olmuştur. Thebai’nin en yiğit savaşçıları baş edememiştir. Sphinks bir bilmece sormaktadır insanlara. Bilemeyen herkes anında taşa dönüşmektedir. Oidipus şehre geldiğinde ondan yardım ister Thebaililer. Eğer canavarı yenebilirlerse kraliçe ile evlenip kral olacaktır. Çünkü kraldan uzun bir süredir ses çıkmamakta ve çıktığı yolculukta öldüğü varsayılmaktadır. Oidipus, Thebaililerin teklifini kabul eder. Canavarın karşısına çıktığında ona da bilmeceyi sorar. “Hayatının bir bölümünde dört bacaklı, bir bölümünde iki bacaklı ve bir bölümünde üç bacaklı olan canlı nedir?” Oidipus cevabı hemen verir. “İnsan.” Çünkü insan bebeklik döneminde emekler, dört bacaklı gibidir. Yetişkinlikte iki bacaklıdır. Yaşlandığında ise bir baston ile yürür. Üç bacaklı… Canavar cevabı verebileceğini beklememektedir Oidipus’un, Oidipus canavarın şaşkınlık anında ona saldırır ve canavarı yener. Kraliçe ile evlenir, Thebai’nin kralı olur. Yıllar sonra tüm gerçek çobanın her şeyi itiraf etmesiyle ortaya çıkar. Oidipus babasını öldürmüş, annesiyle yatmıştır. Bunu duyan annesi odasına koşar, kendini asar. Odaya girdiğinde gördüğü manzara karşısında üzülen Oidipus gözlerini çıkartır. Artık kör, lanetlenmiş ve dışlanmıştır. Bir dilenci olarak hayatına devam eder.

Yani kâhin, bu saçmalıkları anlatacağına şöyle dese sorun kalmazdı; baban yaşında birini öldürme, annen yaşında biriyle evlenme. Bunun yerine çeşitli laf oyunları, gereksiz laf kalabalığıyla işleri hepten karıştırıyorlar. Hayır, insan yapmaktan kaçsa da bu dolambaçlı sözler sebebiyle kendini tam da kâhinin söylediği şeyi yapmış halde buluyor. Sonra ben demiştim diyor bu kâhinler. Matrix filminde de benzer bir sahne vardı. Neo, kâhin ile konuşmaya gittiğinde kâhin vazoyu kırmasında bir sorunun olmadığını söyler. Neo “hangi vazo” diye sorarken arkasını döner, vazoya çarpar ve kırar. Neo şaşırıp “nereden bildin?” diye sorar. Kâhin ise “doğru soru eğer ben sana vazoyu kırmanda sorun yok demeseydim de vazoyu kırar mıydın?” der. Yani kâhin vazoyla ilgili bir şey demese Neo arkasını dönmeyecek, Laios ile İokaste’ye çocuğunuz babasını öldürecek annesiyle yatacak demese Oidipus’u öldürsün diye çobana vermezler, anne ve babasını tanımadan büyümez ve tüm bunlar başına gelmezdi. Kehanetler kendi gerçeklerini oluşturur. Ya da sadece saçmalıyorum…

Yararlanılan kaynaklar: Lucilla Burn – Yunan Mitleri, Jean – Pierre Vernant – Torunuma Yunan Mitleri, Bedia Güçbilmez – Kurmaca Dünya ve Metinlerarasılık, Lana WachowskiLilly Wachowski – Matrix.