Rusya Doğalgaz Konusunda Tehlikeli Üretici veya Türk Akımı-2

0

Dünyanın en büyük doğalgaz üreticileri içinde yer alan Rusya, Ukrayna kriz ile birlikte doğalgazı bir silah olarak kullanmasıyla Gazprom dünyanın en lekeli enerji kuruluşu olarak görülmeye başlandı. Ruslar 1990’larda itibaren Avrupa ve Türk doğalgaz piyasasında tekel oluşturma hamleleri bir devlet politikası olarak yapıldı. 2000’lere geldiğinde de bunda fazlasıyla başarılı oldu. Ukrayna ile yaşanan krizde Rusların yapılan ticareti ve uluslararası antlaşmalara rağmen parası verilmiş olmasına doğalgazı Ukrayna’ya satışını durdukları gibi Viyana’da Polonya’ya kadar Rusya’dan gaz alan ülkelerde Ukrayna olayından etkilendiler.  Bu olay, Avrupa’nın enerji politikalarını yeniden gözden geçirip özellikle enerji güvenliğinde alternatif arayışlara yönelmesine itti.

Türk Akımının Hedefi Neresi AB Mı? Türkiye Mi?

 

AB Enerji Güvenliği

Hala günümüzde de devam eden enerji güvenliği konusunda AB yeni alternatifler geliştirmeye çalışıyor. AB,tüm üye ülkeler adına Rusya gibi üretici ülkelerle toptan pazarlık ederek fiyat düşürmeye niyetini açıkladı. Almanlar buna itiraz ettiler. “Her ülke kendisi Ruslarla ayrı ayrı pazarlık etsin” teklifini sundular. Bu tartışma hala devam ediyor. Ruslar Viyana’nın doğusunda oluşturduğu tekeli Brüksel’in riskli görmesiyle yeni doğalgaz üreticileriyle AB temasa geçti. Bu süreçte Katar’ın daha aktif olmaya çabaladığı görüldü. Âmâ bu süreçte elini çabuk tutan Azeriler oldu. BP nin üretici ve satış başkanlığında başlayan TANAP ve TAP projeleriyle adım adım Azerbaycan ilerlemeye başladı. Âmâ Azerilerin gaz rezervlerinin AB ihtiyaçlarının kabaca yüzde beşini karşılaması AB’yi  Suriye üzerinden taşınması düşünülen Kuzey Irak ve Doğu Akdeniz doğalgazına yöneltti.

Ruslarla Bitecek Doğalgaz Antlaşmaları

AB enerji güvenliği tartışmasını sonraki yazılara bıraktıktan sonra Türkiye’nin Rusya ile yaptığı ve süresi 2023-26 yılları arasında bitecek olan doğalgaz anlaşmalarına bakalım. Türkiye’nin enerji güvenliğinde yeni alternatif arayış tartışmak gerekir. ANAP hükümetleri zamanında yapılan şaibeli Mavi Akım vb. Rus doğal gaz antlaşmalarının süresi 2023 yılından itibaren bitmeye başlayacaktır. Türkiye o zaman doğalgazı Rusya’dan mı alır yoksa Katar veya İran’dan mı alır tartışmasının sonuna geleceğiz. Ayrıca ısınma ve aydınlatmada rüzgâr güneş vb. enerji eşitliğine gider mi başlıkları son beş yıldır enerji piyasalarında konuştuğu konular artık sonuçlanma aşamasına geldi. Bu tartışmalar üzerine  Rusya’da ciddi ataklara başladı. Türkiye ile yeni doğalgaz anlaşmalarının yapılması, Türkiye’nin kendisine bağımlılığının devam etmesi için yeni hatları hemen devreye soktu.  Şunu unutmayalım doğal gaz antlaşmaları en az 25 yıllıktır. Hangi hükûmet imzalarsa imzalasın imzalandığı dönemdeki şartları yirmi beş yıl boyunca iktidara gelen hiçbir hükümet değiştiremez. Şartlara uymak zorundadır. Nitekim Mavi akımın faturasını tüm hükümetler ortalama senelik 15 milyar dolarlık rakamı  yirmi yıldır kuzu kuzu ödeyerek bu günlere geldik. Şimdi karar zamanıdır. Bunun farkında olan Türkiye, son yıllarda rüzgâr ve güneş enerjilerinde hızlı bir atağa geçerek enerji eşitlendirmesine başladı.

Türkiye’nin Doğalgaz Temin Ettiği Ülkeler

Rusya Türkiye İlişkilerinin Düzelmesinin Ardındaki Enerji Gerçeği

Düşürülen Rus uçağı ile bozulan Türk Rus ilişkilerinde Türkiye Rusya’nın yerine Katar’ı  devreye soktu. Azeri gazının da geçen aylarda yapılan törenle Türkiye’ye ulaşmasıyla enerjide Rusya’ya bağımlığı azaltma politikaları hayata geçmeye başladı.  Nükleerde Rusların Akkuyu da tercih edilmesi kendi içerisinde teknoloji transferi fiyat vs. haklılığını taşısa da bu projenin uzun vaade de hala risk barındırdığı söylemek zorundayız. Diğer tarafta nükleer enerji santralı enerjide dışa bağımlılığımız azaltacak en iyi çözüm olduğu da unutmamız lazım Bu süreçte Sinop’taki santralın Japonlara verilmesi tartışılsa da Nükleer santrallerin sayısının teknoloji transferi ekseninde giderek arıtılması gerekmektedir.

rus boru hatları

Rusya’nın 2023 Sonra Enerji Atakları

Rusların Doğu Avrupa’da oluşturduğu enerji tekeli başta AB olmak üzere ya toptan veya tek tek ülkelerin enerji de yeni arayışlara itiyor. Amaç Rusya’ya olan bağımlılığın azaltması gerektiği fikri giderek ülkelerde oluşmaya başladı. Nitekim Polonya’nın petrol ve doğalgazda doğrudan ABD’den almaya karar vermesi de bunun bir sonucuydu. Rusya AB ülkelerinin ürkek tutumu üzerine yeni stratejileri devreye soktu. Rusya, Kuzey Akım -1 ile Almanya’yla yaptığı doğalgaz anlaşmasının süresi dolmadan Baltık denizi üzerinden Kuzey Akım 2 adıyla Almanya’ya yeni bir boru hattı çekti. Bu hattın devreye girmesine en fazla Trump rahatsız oldu. Almanya’yı sert bir şekilde uyardı ise de gaz akışını şimdilik engelleyemedi. Rusların 25 yıllık süresi dolma aşamasına gelmiş doğalgaz pazarlarını kaybetmemek için farklı stratejiler peşinde koştuğu görülüyor. Azerilerin iki yıl gibi kısa bir sürede doğalgazlarını Türkiye’ye getirmeleri ardından Tanap’ın devamı Tap’la Yunanistan, Arnavutluk üzerinden İtalya’yla Avrupa’ya gaz verme hamlesine başlamaları Ruslarında elini daha çabuk tutmalarına zemin hazırladı. Azerilerin gazı Avrupa’ya taşıma noktası Yunanistan Türkiye sınırı olması hatta Azeri gazına Sırplar ve Bulgarlarında müşteri olması AB gaz pazarı yeni üreticileri görmeye başladı. Unutmayalım, Tanap boru hattı sadece Azeri gazını değil ileride Türkmen gazını da taşıyacak kapasite olmasıyla Azerbaycan’ın AB ve Türkiye’nin gaz pazarında söz sahibi olmaları Rusları ciddi şekilde endişelendirdi. Nitekim bozulan Türk Rus ilişkileri kısa sürede düzeltildi. Hain 15 Temmuz darbe teşebbüsünde en hızlı pozisyon alan Rusya, Türkiye’yi kalbinden vurdu. Düzelen ilişikler sonrası Rusya Azeri gazının önünü kesmek üzere de harekete geçti.

Bir taşla iki kuşu vurmayı düşünen Putin hızlı bir yatırımlarla adına” Türk Akımı” dediği yeni doğalgaz boru hattının inşasına başladı. Önümüzdeki hafta 19 Kasımda Türkiye ayağı açılacak olan Türk Akımının hedefine bakalım.

Rus Bir Taşla İki Kuş Vurmaya Çalışıyor.

Rusların Türk akımı ile en büyük amacı Türk doğalgaz piyasasındaki tekelini bir 25 yıl daha devam etmesini istiyor. Türkiye son yıllarda en hızlı büyüyen enerji pazarı durumdadır. Hatta AB den sonra Avrupanın ikinci büyük pazarı hükümdedir. Bunun farkında olan Ruslar elçilerinin suikasta uğramasını pazarı kaybetmemek için ses bile çıkarmadılar.

Ruslar Türk Akımında Ne Yapmak İstiyor.

Türk Akımı  ile Rusya aslında Azeri gazını sıfırlayıp, İtalya üzerinden doğal gazını Avrupa içlerine kadar sokmayı hedefliyor. Azeriler, Ruslardan hızlı hareket etmelerine rağmen Socar’ın doğalgaz gücü Gazprom’a göre çok zayıf olmasına rağmen Ruslar bundan bile rahatsız oluyorlar.  Bir ay önce Tanap’ın Türkiye’de açılmasının akabinde haftaya Putin’in Türk Akımı açmak için Türkiye’ye gelmesi manidardır. Diğer taraftan Rusya, Türk akımından Türkiye için iki şeyi hedefliyor. Giderek büyüyen Türk ekonomisini ve Türkiye’nin küresel oynamasını istemiyor. Bunun için enerjide ve askeride kendisine bağımlı kalmasını istiyor. Özellikle enerjide bitecek olan antlaşmaların uzatılmasını oda olmazsa Türk Akımı ile Türk doğalgaz piyasasındaki hâkimiyetini sürdürmeyi amaçlıyor.  Türk akımının AB’ye bakan tarafına gelecek olursak Trakya’dan geçip Yunanistan’a ulaşacak, Türk akımın ikinci bazında hedef Azeri gazının etkinliğini sıfırlayıp, Balkanlar ve Orta Avrupa’daki doğalgaz pazarını kontrol etmektir.  Şimdilik hedeflerini Rusya tutuyor gibi duruyor. Bakalım, Türkiye 2023 de süreleri dolan anlaşmaları yenileyecek mi?  yine Türkiye Türk akımı ile önümüzdeki günlerde göreceğiz doğalgaz alım garantisi vererek, Rusya’ya bağımlığını sürdürecek mi? yoksa Rusya’yı elindeki alternatiflerden biri olarak elinde tutmak mı istiyor? Bunları zamanla göreceğiz.

Bazı öneriler

Baştaki örnekte de belirtiğimiz gibi Enerjimizi ya kendimiz üretmeliyiz. Tekirdağ, Kıbrıs, Karadeniz deki doğalgaz yatakları tartışmalarını bırakıp artık gaz üretimine geçmemiz lazımdır. Tuz gölü altında başlattığımız doğalgaz depolama ünitelerinin kapasitelerini artırmalıyız. Ambargo ’ya rağmen İran hatta yüksek seviyede seyreden Türkiye Katar ilişkilerinde doğalgazı en uygun fiyatla almamız gerekiyor.  Hepsinden önemlisi Tanap’la ayağımıza kadar gelmiş, Azeri doğalgazını tek başımıza bir tüketsek hem dost kardeş ülke Azerbaycan kazanır, hem bizde Rusya’ya bağımlı olmaktan kurtuluruz. Hatta Türkiye ile Azerbaycan güçlerini birleştirerek dünyanın en büyük devletlerinden biri olur. Tanap’ı yerine Türk akımına yönelirse benzer makaleler yirmi beş yıl sona tekrar yazılacaktır. Unutmayalım küresel güç olmak istiyorsak enerji meselesini kalıcı olarak çözmek zorundayız.