Sıradışı Savaşın Gizli Kahramanı

0

Tarihin, mekanın ve zamanın kokusu olur mu? Elbette, olur. Çünkü kokular zihnimize anılar ile kodlanmakta ve geçmişi bir esinti ile yüreğimize kadar taşımaktadır. İnsanın bilinçaltı sistemlerine etkiyen koku sayesinde insanların düşünceleri etki altına alınabilmektedir.  Uzun yıllar görmediğimiz bir sevdiğimizi gördüğümüzde ona sımsıkı sarılır ve kokusunu yüreğimize kadar hissederiz. En sevdiklerimizin kokusudur gizliden gönüllerimizi fethederek yerleşen ve uzağa gittiklerinde de özlenen. Duygularımızı, düşüncelerimizi, şuurumuzu ve hayal gücümüzü etkileyerek hayatımızın içerisinde gizliden yer almaktadır. Bazen oturduğumuz odada cam şişe içerisine konulan çiçek kokusu ile, bazen yağmur sonrası buram buram kokan toprak kokusu ile, bazen de alışverişe gittiğimiz mağazalardaki pazarlama kokusu ile biz çok dikkat etmesek bile gizliden ruh halimizi etkilemektedir kokular. Bu nedenle sıradışı bir savaşın, gizli kahramanlarıdır kokular. 

Koku algısı ile sosyal hafıza arasındaki etkileşim; yaş, cinsiyet, deneyim, çağrışımlar, öğrenilmiş davranışlar, kültürler ve inançlar silsilesinde önemli bir senkronizasyona sahiptir. Koku bilgisi beyindeki koku merkezine ulaştığında, beyin daha önceki deneyimlerle belirlenmiş olan şifreleri çözerek kokunun tanınmasını sağlıyor. Beyin, özellikle gençlik ve çocukluk döneminde önemli gördüğü kokuları unutmuyor ve aynı zaman diliminde yaşanan olaylar ile birlikte hafızaya kodluyor. Yıllar sonra aynı koku herhangi bir yerde hissedildiğinde, kodlanmış olan koku anıları canlandırıyor. Sizi direk hatıranın zaman dilimine geri taşıyor bu nedenle kokuların sosyal hafızası olduğu kabul edilir. Beyin tarafından tanınan koku bilgisi, duygusal ve dürtüsel mekanizmaları tetikler. Böylece duygu ve davranışlar üzerinde değişimlere neden olabilmektedir.

Kokuların büyüsünü gören ve bundan etkilenen insanoğlu, yaptığı araştırmalar sonucu insanları etkisi altına alabilen kokular geliştirmiştir. Devletlerin, inançların, şirketlerin ve insanların koku kodları oluşturulmuştur. Kendi benliğine ve değerlerine özgü olarak oluşturulan kokular, temsil makamını da bünyesinde taşımaya başlamıştır. Örneğin camiiler için kullanılan misk kokusu,  kilise kokusu olarak bilinen günlük ağacı kokusu, hamburger firmasının kullandığı yumuşak ekmek kokusu, araba firmalarının kullandığı ferah kumaş kokusu, bebek mağazalarında kullanılan pudra kokusu ve termal otellerin kullandığı lavanta kokusu kurumsal kokulardır. Çeşitli kokular kullanarak kişilik yapısını ve psikolojisini etkilemek mümkündür. Bu etkiden yola çıkılarak devletler ve şirketlerin bu etkili silahı insan faktörü üzerinde etkili biçimde kullandığını görebiliriz. Amber ve tütsü kokuları mekanda ciddiyet, güç ve otorite algısı oluşturmaktadır. Devlet erkanı tarafından bazı özel toplantılarda tercih edilebilmektedir. Farklı koku kombinasyonları sayesinde hazırlanan kokular sayesinde rakip veya dost devletlerin temsilcileri istenilen duygu etkileşimlerine maruz bırakılabilmektedir. Örneğin Odun,tahta ve kereste kokusu kahverengiyi anımsatarak güvenilirlik, dostluk, sadelik ve mütevazılık etkisi oluşturmaktadır. Bu sebepten ötürüdür ki bazı liderlerin özel görüşmelerini dağ evlerinde yapmayı tercih etmeleri, şirketlerin motivasyon kamplarını ormanlık alanlarda yapmayı tercih etmeleri veya sevdiğiniz insanlar ile ağaç evde kahvaltı yapma isteğimizin sebeplerinden bir tanesidir.

Şirketler kokuları etkili olarak pazarlama alnında kullanmaktadırlar. Las vegas’taki kumarhanelerde kullanılan ve içeriği sır gibi saklanan kokunun; müşterileri uyanık ve dinç tutarak müşterilerin risk almaya yönelten koku sayesinde bu mekanın karını yüzde 48 arttırdığı ortaya çıkmıştır. Ekmek fırınlarından yayılan taze ekmek kokusunun, satışları 3 kata kadar arttırdığı tespit edilmiş ve alışveriş merkezlerinde kullanılan kokuların ise satışları yüzde 14 oranında arttırdığı sonuçları ortaya çıkmıştır. Çoğumuzun bildiği fakat isimlerini vermeden betimleme yapacağım şirketlerin kullandığı kokuları açıklayalım. Ünlü telekominikasyon firması, ferahlık ve dinamiklik etkisi ortaya koyan portakal çiçeği kokusu sayesinde genç müşterileri hedef almaktadır. Ünlü bir seramik firması, incir sütü kokusu sayesinde saflık ve temizlik hissiyle insanları banyolarında huzurlu hissettirmeyi amaçlamaktadır. Termal oteller zinciri bulunan bir firma ise lavanta kokusu sayesinde müşterilerine sakinleştirici, rahatlatıcı ve keyif veren ortam oluşturmuştur. Müşteri portföyü geniş olan bir banka, geliştirdiği koku sayesinde şubelerine gelen müşterilerine güven ve huzur etkisi hissi ile uzun süre bankada müşterilerinin vakit geçirmesini istemektedir. Bir diğer ünlü kot pantolonu firması; mağazalarında gençlik ve dinamizm hissi vermek için bergamot, yasemin, mimoza, lavanta ve misk karışımı bir koku kullanmaktadır. Son olarak dünya üzerinde oteller zincirine sahip devasa bir firma ise; fresh (taze) ortam kokusu hissi oluşturmak için yeşil çiçek, zambak, karpuz ve çam karışımı bir koku kullanmaktadır.

Üç bölüm halinde yayınlamış olduğum koku dizisi yazımın üçüncüsü ile bu konuyu bitirirken, yaşamınız boyunca etkilerinden yararlanabileceğiniz çiçek yağlarını ve etkilerini siz değerli okuyucularımız ile paylaşmak istedim. Yaşamınızda olumlu, güzel ve umut dolu  günler geçirmeniz dileklerim ile;   Konsantrasyon için  Limon, fesleğen, limon otu, okaliptüs, kişniş, laden.  Mutluluk için  Portakal, gül, yasemin, kişniş, zencefil, ıtır.  Kabullenmek için  Servi, ölmez otu, melisa.  Kızgınlığa karşı  Paçuli, lavanta, bergamot.  Unutkanlığa karşı  Zencefil, biberiye, fesleğen, limon, greyfurt, kişniş.  Uykusuzluğa karşı  Lavanta, mandalina, kedi otu, sandalağacı, limon, ıhlamur.  Fobilere karşı  Lavanta, ylang ylang, sandal ağacı.  Zihin Dalgınlığına karşı  Zencefil, karabiber, biberiye  Yaratıcılık için  Bergamot, gül, yasemin, defne, karanfil, mimoza, sandal ağacı, servi, ardıç.

Gül: Sevgi, muhabbet duygusunu yükseltir. Kişiler arasında duygusal çatışmaları ve çalkantıları dinginleştirir.  Sandal ağacı: Özellikle Uzakdoğu’da bilinen ve kullanılan bu koku hayal gücünü artırır.  Limon: Rahatlatıcı bir etkisi vardır. Sinirleri gevşetir, ferahlık verir. Vanilya: Strese karşı çok etkili, panik atağa iyi geldiği söylenir. Yasemin: Duyuların artmasına ve kişilerin birbirlerini anlamasına yardımcı olur. Lavanta: Şifa verici ve temizleyici olarak da kullanılır. İş paydoslarında lavanta kokusunun verilerek yapılan bir araştırmada, çalışanların çalışma performanslarında gerilemeyi önlediği ispatlanmış. Papatya: İnsanın içini hoş bir sevinçle doldurur. Saf duyguları harekete geçirir. Portakal: Parlak, neşeli ve yüceltici bir etkisi vardır. Sıcaklık ve mutluluk verir. Limon otu: Ferahlık duymanızı sağlar. Coşku verici, iyimser, heyecan yaratan bir kokudur. Kavun: Mekanda genişlik algısı verir. Zencefil: İştah açıcıdır.