İdeolojiler Bitti Mi?

0

İdeoloji;Grekçe eidos ve logos kelimelerinin birleşmesinden oluşan ‘düşünceler bilimi’ anlamına gelmektedir. Bu terim sosyal bilimler içerisinde tarifi en zor kavramlardan biridir. Bunun en önemli sebebi ise ideoloji kavramı hakkında ortak bir görüş birliğinin olmamasıdır. Andrew Heywood’a göre bu problemin iki sebebi bulunmaktadır; Birincisi siyasi fikir ile inanç arasındaki ilişkisi diğeri ise siyasi düşünceler arasındaki fikir mücadelesidir.

İdeoloji terimi üzerinde yapılan yakın dönemdeki araştırmalar, Fransız Devrimi sürecinde entelektüel bir grubun ortaya çıkardığına yönelik görüş birliği içerisindedir. Bu grubun içinde olan ve kendini ideolog olarak adlandıran Tracy, Fransız Devrimi için sözcülük yaptı. Tracy’in amacı devrimin vaadleri olan düşünce özgürlüğünün gerçekleştirilmesiydi.

İdeoloji teriminin gelişimindeki kritik eşiklerden birisini, belki de en belirleyici olanını, Marx’ın çalışmaları oluşturmaktadır. Marx’ta ideoloji, bir iktidar tezahürüdür. Kapitalizm, genelde de tüm sınıflı toplumların dayandığı çelişkileri örtmektedir. İdeoloji, sömürülen proleterden sömürüldüğü gerçeğini gizlemeye, böylece de eşitsiz sınıf iktidarı sisteminin onaylanmasına hizmet eder.

Marx’ta  ‘yanlış bilinç’ olarak ideoloji tanımlamasının ilk şekli Alman İdeolojisi’nde görülür.İdeoloji, bireylerin bilincindeki gerçekliğe dair yanlış bir bilinç ya da bilgi durumudur. Nitekim başlangıç yapıtlarında Marx; hem dini hem de felsefe’yi ideolojinin çeşitli biçimleri olarak eleştiri konusu yapmaktadır. Buna göre din ve felsefe; gerçekligi başaşağı ederek, çarpıtarak, yanılsatarak bireylerin bilinçlerini belirlemektedir.

İdeoloji’nin sonraki dönemlerdeki serüveni, iki dünya savaşı arasında ortaya çıkan totoliter rejimler ve soğuk savaş döneminde artan gerilimler tarafından yönlendirilmişir. Bu çerçevede ‘ideolojinin sonu’ yaklaşımına sahip düşünürlerden söz edilebilir. Soğuk savaş döneminin ürünü olan Doğu Avrupa komünizmin çökmesiyle ve liberal ekonomiye geçilmesiyle beraber Amerikan sosyal bilim çevrelerinde ‘ideolojilerin sonu’ tezi yaygınlaşan bir yaklaşım olmuştur.

Kapitalizm bitti! Liberalizm verelim..

İdeoloji kavramının zirve yaptığı dönem,bir tarafta Komünizm diğer tarafta Kapitalizm olan dünyanın ‘soğuk savaş’ diye tarih kitaplarında yerini alan 1945-1989 yılları arasındadır. İki kutuplu dünya düzeninde komünizm kutbunu lider olarak temsil eden Sovyetler Birliği ile kapitalizm kutbunun lideri  Amerika Birleşik Devletleri arasında gerçekleşti. Uzun soluklu bu savaşta  Berlin duvarının yıkılması sonucu ve Sovyetler Birliği’nin devlet başkanı Mihail Gorbaçov’nun yenilgiyi kabul etmesiyle birlikte  Amerika Birleşik Devletleri savaşın galibi oldu. İdeoloji olarak savaşın galibi kapitalizm oldu.

İdeoloji kavramının gerçekliğini yitirdiğini söyleyen ünlü yazar Daniel Bell’in ‘İdeolojilerin Sonu’ kitabında “marksizm, faşizm ve birçok izm ölmüştür.Geriye liberalizm kalmıştır.” İdeolojileri öldüğünü söyleyen Bell, liberalizm ideoloji olarak görmediğini ve dünya için vazgeçilmez olduğunu ileri sürüyor. Amerika devletinde establihment olarak bilinen kurucular -sistemi kuran ve sistemin işlemesini sağlayan entellektüeller- 21.yy da ideolojilerin bittiğini ve bunun yerine liberalizm kavramını kullanıyor. Bu entellektüel kurucular arasında Francis Fukuyama’nın Tarihin Sonu ve Son İnsan kitabında bahsettiği tarihin sonundan sonraki başlangıç liberalizm olarak görülmektedir.

Soğuk Savaş’ın galibi olarak dünya hakimiyeti açısından Amerika Birleşik Devletleri,günümüz konjöktöründe önemli bir rol üstlenmektedir. Ancak dünya hakimiyetini siyasi anlamda sağlayamamıştır. Liberalizm savunmasını bu siyasi hakimiyete ulaşması için bir araç olarak görmektedir. Bunun en önemli sebebi yirminci yüzyılın bittiği ve yirmi birinci yüzyılın getirdiği yeniliklerdir. Bu yenilikleri öne süren ülke veya gruplar,sistemi tekrardan kontrol altına almak istemektedir.. ‘Bırakınız yapsınlar,bırakınız etsinler’ diye tabir edilen liberalizm,gerçek manada dünyada özgürlüğü sağlayacak mıdır yoksa ideoloji adı altında kullanılan bir maske midir ? Bunu ilerleyen günlerde göreceği